دو فصلنامه تحقيقات علوم قرآن و حدیث

فهرست مطالب

سخن مدير مسؤول ص5

موضوعات قرآني:

مباني انديشه هاي شهيد مطهري در فهم و تفسير قرآن/ حسين علوي مهر ص7

چکيده مطلب     

مباني فهم و تفسير قرآن از عناوين جديد در مباحث قرآن پژوهي است. مباني فهم و تفسير قرآن به آن دسته از پيش فرض ها، اصول موضوعه و باورهاي اعتقادي يا علمي مي گويند كه مفسر با پذيرش و مبنا قرار دادن ان ها به تفسير قرآن مي پردازد. مباني گاهي صدوري است و مربوط به صدور قرآن مجيد از ناحيه ي ذات اقدس حق تعالي است و گاهي دلالي است و مربوط به فرايند فهم مراد خداوند است، استاد مطهري مبناي اول را اصالت انتساب و مبناي دوم را اصالت مطالب و معارف قرآن ناميده اند كه از اين رهيافت به اصل ديگري، يعني الاهي بودن قرآن به منزله ي معجزه اي جاويد مي توان دست يافت.

از مهم ترين مباني دلالتي فهم قرآن كريم طبق آيات قرآن و دلايل عقلي، امكان فهم قرآن است و مباني ديگر عبارتند از: استقلال قرآن در دلالت، ارجاع متشابهات  به محكمات، دوري از هواي نفس، تفسير با امور قطعي و علمي، جهاني و جاودانگي.

افزون بر مباني فوق استاد عواملي را به مثابه ي تأثيرگذار در فهم قرآن از جمله آشنايي با زبان عربي، تاريخ اسلام، اسباب نزول، احاديث و بينش و تدبر را مطرح كرده است.

نقش و كاركرد اشتراك معنوي و بافت در نگاه  تفسيري علامه طباطبايي / دكتر اعظم پرچم ص27

چکيده مطلب    

با توجه به شناخت عميق علامه طباطبايي از واژه هاي قرآني و تداخل مفاهيم واژگاني و اشراف بر انواع بافت ها و سياق هاي آيات، پديده ي اشتراك معنوي كه از مقوله ي چندمعنايي زبان شناسي است، در تفسير ايشان به خوبي روشن است، هرچند ايشان در تفسير به اين اصطلاحات اشاره اي نداشته اند. امروزه در بحث هاي جديد زبان شناسي و معني شناسي از تداخل مفاهيم واژگاني سخن به ميان مي آيد. قرآن پژوهان اهل سنت آن را در دل اشتراك لفظي تحت عنوان وجوه و نظاير مي آورند. نگرش قرآن پژوهان شيعي نظير ملاصدرا و علامه طباطبايي اين تداخل مفاهيم واژگاني را به همراه انواع بافت ها و سياق هاي مربوط، در درون اشتراك معنايي و دلالت عام قرار مي دهد و در اين صورت است كه از ارزش هاي قرآن با توجه به روش شناسي جديد بيان شده، دستاورد و اعجاز قرآن در ناحيه ي لفظ و معني رقم مي خورد و بالطبع صورت هاي مهجور قرآن و معارف ديني را در ميان نسل جوان از بين مي برد و زبان مبلغان ديني را در دفاع از دين تقويت مي كند.

حوزه معنايي واژۀ كفر در قرآن كريم / سيد مهدي شهيدي ص45

چکيده مطلب    

واژه ي " كُفر" يكي از برجسته ترين واژگان كليدي در قرآن كريم است. اين واژه نقش مهمي در نظام اخلاقي- ديني قرآن (با بار معنايي منفي) دارد؛ و نه تنها مفهومي است كه همه ي صفات منفي ديگر بر محور آن مي گردد، حتي با قرائت سطحي قرآن مجيد متقاعد مي شويم كه نقش مفهوم كفر چنان در همه جا ساري است كه انسان حضور آن را در همه ي عبارات و آياتي كه با اخلاق و رفتار آدمي سر و كار دارد حس مي كند.

در اين نوشتار، كلمات كانوني واژه ي " كُفر" در بيان قرآن مجيد مشخص و تبيين مي گردد؛ نوع رابطه ي معنايي آن ها در ساختار معنايي بررسي و تحليل مي شود تا سرانجام حوزه ي معنايي واژه ي كُفر و واژگان پيراموني آن باز شناخته شود.

آداب مشاركت اجتماعي زنان از منظر اسلام / دكتر سهيلا جلالي كندري 65

چکيده مطلب    

شواهدي از تاريخ صدر اسلام بر حضور زنان مسلمان در اجتماع و شركت فعال آنان در عرصه هاي مختلف سياسي، نظامي، فرهنگي و اجتماعي وجود دارد. رسول الله (ص) كوشيدند تا با تربيت مردم و مقرر كردن آداب خاص از يك سو، از تباه شدن نيروي زنان جلوگيري كنند و از سوي ديگر، مانع بروز وقايع ناگوار شوند.

به اين ترتيب، در آموزه هاي قرآن و سنت، براي مشاركت اجتماعي زنان و در نتيجه اختلاط الزامي آنان با مردان در محيط اجتماعي، آدابي رقم خورده است.برخي از اين آداب بين زنان  و مردان مشترك است، مانند خيره نگاه نكردن، ستر عورت، گفتگوي سالم، خلوت نكردن، اجتناب از ملاقات طولاني و مكرر و برخي آداب ويژه ي زنان است، مانند پوشش بدن به استثناي صورت و دو دست تا مچ، خودآرايي نكردن، وقار در راه رفتن.

مقايسه ي ديدگاه هاي قرآن و كتاب مقدس درباره ي زن ( بر اساس داستان آفرينش) / دكتر فروزان راسخي ص99

چکيده مطلب    

معرفت ديني  معرفتي است كه از متون مقدس ديني به دست مي آيد و بر اساس آن شكل مي گيرد. يكي از عناصر مهم در اين معرفت ديدگاهي است كه متن مقدس درباره زنان دارد. در اين مقاله براي اطلاع از ديدگاه ديني پيروان قرآن و كتاب مقدس درباره ي زنان به اين دو كتاب رجوع كرده و داستان آفرينش و به ويژه هبوط انسان را مدّ نظر قرار داده ايم و با مقايسه ي مضامين دو روايت مذكور در قرآن و كتاب مقدس كوشيده ايم تا با نشان دادن وجوه مشترك و اختلاف آن، تاثيرات و لوازم و نتايج هر يك از دو روايت را در انديشه ي پيروانشان به تصوير بكشيم و احياناً ريشه هاي بدبيني و بي مهري به زنان را در جوامعي كه تحت تاثير روايت كتاب مقدس بوده اند روشن سازيم.

موضوعات حديثي:

بررسي استعمال واژه ي "حافظ" در حديث / مريم ولايتي ص113

چکيده مطلب   

از ديرباز استعمال واژه ي حافظ در ميان دانشمندان علوم حديث رايج بوده است و همواره آنان برخي از محدثان را با اين عنوان خوانده اند. البته اين تذكر لازم است كه از اين واژه در اغلب موارد محدثان اهل سنت سود مي جويند. آنچه در اين ميان بايد بررسي شود آن است كه از چه رو اين لقب را به افراد اطلاق مي كنند؟ به عبارت ديگر، فرد حافظ در صورت احراز كدامين شرايط حائز اين عنوان مي شود؟ در گفتار حاضر در پي پاسخ به اين پرسش، در منابع حديثي اهل سنت، هستيم كه در حقيقت ناظر به موارد استعمال اين واژه در ميان محدثان و دانشمندان رجال و حديث و كاربردهاي آن و همچنين تطبيق موارد كاربردي با مصاديق عيني و سرانجام نتيجه گيري نهايي در اين زمينه است.

چكيده هاي انگليسي ص3